1538 yılında gerçekleşen Preveze Deniz Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu'nun Akdeniz'deki gücünü pekiştirerek, Barbaros Hayreddin Paşa liderliğindeki donanmanın Kutsal İttifak'a karşı kazandığı stratejik bir zaferdir.
Tarih 1538'i gösterdiğinde, Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki Osmanlı İmparatorluğu karada Avrupa’nın önemli güçlerinden biri haline gelirken, Akdeniz’de de İspanya, Venedik, Ceneviz ve Papalık gibi dönemin güçlü aktörleriyle karşı karşıya geliyordu. Bu mücadelenin merkezindeki isim ise Osmanlı hizmetine girerek Kaptan-ı Deryalığa yükselen Barbaros Hayreddin Paşa idi. Preveze açıklarında yaşanacak birkaç saatlik mücadele, yalnızca iki donanmanın değil, 16. yüzyıl Akdeniz’inde kimin daha fazla söz sahibi olacağının da mücadelesine dönüştü.
16. yüzyılın ilk yarısında Akdeniz; ticaret yollarının, limanların, adaların ve Kuzey Afrika kıyılarının kontrolü nedeniyle büyük bir rekabet alanıydı. Barbaros Hayreddin Paşa’nın 1530’lu yıllarda Osmanlı deniz gücünün başına geçmesinin ardından İstanbul’un Akdeniz politikasındaki ağırlığı arttı. Barbaros, 1537-1538 döneminde Ege’de Venedik denetimindeki çok sayıda ada ve noktaya yönelik harekât gerçekleştirdi.
Kutsal İttifak'ın Oluşumu
Osmanlı ilerleyişini durdurmak isteyen Papa III. Paulus’un girişimiyle Osmanlılara karşı geniş bir ittifak kuruldu. Bu ittifakta başta Venedik, Papalık, İspanya/Habsburg kuvvetleri, Ceneviz ve Malta Şövalyeleri olmak üzere çeşitli güçler bulunuyordu. Birleşik donanmanın başına dönemin en tanınmış denizcilerinden Cenevizli Andrea Doria getirildi.
Donanmalar ve Komuta Kadrosu
Preveze böylece iki büyük deniz komutanını karşı karşıya getirdi. Osmanlı filosunun başında Barbaros Hayreddin Paşa bulunuyordu. Donanmanın önemli komutanları arasında Turgut Reis, Salih Reis ve Seydi Ali Reis gibi Osmanlı denizcilik tarihinde daha sonra da öne çıkacak isimler vardı. Karşılarındaysa Kutsal İttifak filosuna kumanda eden Andrea Doria bulunuyordu. Venedik donanmasına Vincenzo Cappello, Papalık kuvvetlerine ise Marco Grimani komuta ediyordu.
Donanmaların kesin büyüklüğü konusunda farklı tarihî kaynaklar bulunmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki çalışmada Barbaros’un emrindeki Osmanlı kuvvetleri 122 kadırga ve yaklaşık 20 bin kişi olarak aktarılıyor. Aynı kaynak, müttefik filosunun farklı sınıflardaki yüzlerce gemiden ve yaklaşık 55 bin askerden oluştuğunu belirtiyor. Ancak müttefiklerin sayısal gücüne rağmen önemli bir problemi vardı: Farklı devletlerin filolarından oluşan donanmada komuta ve savaşın nasıl yürütüleceği konusunda görüş ayrılıkları bulunuyordu. Başka tarihî ve akademik çalışmalarda ise Andrea Doria’nın fiilen savaşa sokabildiği kuvvetlerin daha düşük olduğu yönünde rakamlar yer almaktadır.
Akdeniz'in Kaderini Belirleyen Savaş
Preveze Deniz Savaşı, sadece birkaç saat süren bir deniz muharebesi olmanın ötesinde, 16. yüzyıl Akdeniz'inde güç dengelerini kökten değiştiren bir mücadele olarak tarihe geçti. Bu zafer, Osmanlı İmparatorluğu'nun denizlerdeki gücünü pekiştirerek, Akdeniz'i bir Türk gölü haline getirme yolunda önemli bir adım oldu.