Umman'dan Hürmüz Boğazı İçin 'Gönüllü Geçiş Ücreti' Önerisi

Küresel enerji tedarikinde kritik bir öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nın geleceği, Umman'dan gelen yeni bir öneriyle uluslararası gündemde yerini aldı. Umman, boğazdan geçiş yapan gemilerden 'gönüllü geçiş ücreti' alınması modelini masaya sürdü. Bu öneri, ABD ile İran arasında geçen ay imzalanan ve gemilerin 60 gün boyunca boğazdan güvenli ve serbestçe geçmesini öngören mutabakat zaptının ardından geldi.

Umman Dışişleri Bakanı Sayyid Badr bin Hamad Al Busaidi, yaptığı açıklamada zorunlu geçiş ücretlerine karşı olduklarını net bir şekilde ifade etti. Bakan Al Busaidi, Malakka ve Singapur boğazlarındaki benzer uygulamaları örnek göstererek, hayati su yolunun bakımı için nakliye şirketlerinden alınacak gönüllü ücretler ile zorunlu ücretler arasında ayrım yapılması gerektiğini vurguladı. 60 günlük anlaşma süresi dolduktan sonra boğazın yönetiminin, İran ve Umman'ın diğer Basra Körfezi ülkeleriyle yapacağı görüşmelerle belirleneceği belirtilmişti.

ABD'den Sert Tepki, İran'dan Israr

Ancak Umman'ın bu önerisi, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere bazı ülkelerin tepkisiyle karşılaştı. Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, Başkan Trump'ın uluslararası bir su yolu olan Hürmüz Boğazı'ndan İran'ın ücret talep edemeyeceğini açıkça belirttiğini ifade etti. Dünya petrol ve doğal gaz arzının yüzde 20'sinin taşındığı boğazın ücretli hale getirilmesi fikrine Trump yönetimi yetkilileri kesinlikle karşı çıkıyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da, geçen hafta Orta Doğu ziyareti sırasında, hiçbir ülkenin uluslararası bir su yolundan geçiş ücreti veya vergi almasına izin verilemeyeceğini ve bunun mevcut uluslararası hukuk olduğunu dile getirdi.

Öte yandan, Orta Doğulu bir yetkiliden alınan bilgilere göre, İran'ın ücret toplanması konusunda ısrarcı olduğu ve Amerikalıların eninde sonunda bunun bir versiyonunu kabul edeceğine inandığı iddia edildi. Bu durum, Hürmüz Boğazı'nın geleceği ve bölgedeki güvenlik dengeleri üzerindeki gerilimi artıran önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.

Teklifin Detayları ve Fonların Kullanımı

Müzakerelere yakın kaynaklar, Umman'ın planının yakın zamanda ABD'ye iletildiğini, ancak Orta Doğulu bir yetkilinin henüz resmi bir teklif sunulmadığını, sadece olası mekanizmalar konusunda ABD'ye danışıldığını aktardığını belirtti. ABD'li müzakerecilerin teklifle ilgili endişeleri olduğu ancak konuyu Ummanlı yetkililerle görüşmeyi planladıkları öğrenildi. Kaynaklar, Umman'ın nakliye trafiğinden zorunlu ücret alınmaması yönündeki taahhüdünü koruduğunu ve taslakta zorunlu bir geçiş ücretinin yer almadığını vurguladı.

Eğer kabul edilirse, toplanacak fonların uluslararası toplum ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile istişare içinde toplanabileceği ve İran ile Umman arasında paylaşılacağı belirtildi. Bu fonların, Malakka Boğazı'ndaki uygulamalara benzer şekilde, çevre risklerinin değerlendirilmesi, kurtarma çalışmaları ve teknik destek gibi hayati hizmetler için kullanılabileceği kaydedildi. Bu modelin, bölgedeki istikrara katkı sağlayıp sağlamayacağı ise önümüzdeki dönemde yapılacak görüşmelerle netleşecek.