Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı son verilere göre, dış ticaret haddi yıllık bazda sert bir düşüş yaşadı. Küresel enerji fiyatlarındaki artış ve jeopolitik gerilimler, ithalat maliyetlerini yükselterek bu düşüşte ana etken oldu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), dış ticaret endekslerine ilişkin son verileri kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan haziran ayı dış ticaret endeksleri, dış ticaret haddinde yıllık bazda önemli bir düşüş yaşandığını ortaya koydu. Bu düşüş, küresel ekonomideki mevcut gerilimlerin ve yüksek maliyetlerin Türkiye'nin dış ticaret dengeleri üzerindeki etkilerini gözler önüne serdi.
Haziran ayında yüksek fiyat düzeyine rağmen hem ihracat hem de ithalatta miktar bazında kayda değer artışlar kaydedildi. Ancak, ithalatın hem fiyat hem de miktar bazında ihracattan daha hızlı artması, ülkenin dış ticaret faturasının yükseldiğini gösterdi.
Haziran ayında ihracat birim değer (fiyat) endeksi bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 12,6 artarken, miktar endeksinde yüzde 8,1 oranında bir artış gerçekleşti. İthalatta ise birim değer yüzde 12,9, miktar ise yüzde 9 oranında artış gösterdi. Bu veriler, Türkiye'nin haziran ayında ticari akışını yeniden sağladığını ancak bunu daha yüksek bir ithalat maliyetiyle başarabildiğini ortaya koydu.
Yılın başından itibaren yükselen jeopolitik gerilim ve savaşın küresel ekonomide yarattığı sıkıntılar, dış ticarette fiyatları yükseltirken miktar bazında daralmaya yol açmıştı. Özellikle mayıs ayında ihracat ve ithalat fiyatlarının yüzde 14,2 arttığı görülmüş, buna karşılık ihracat miktarı yüzde 20,8, ithalat miktarı ise yüzde 21,8 daralmıştı. Haziran ayındaki toparlanma, miktar bazındaki daralmanın hafiflediğini gösterdi.
Jeopolitik şokun dış ticarette miktar daralması şeklindeki fiziki etkisi haziran ayında hafiflemeye başlasa da, bu gerilimin ithalatta yarattığı maliyet yükü kalıcı bir baskıya dönüştü. Dış ticaret endekslerinin alt detayları, bu pahalanmanın ana kaynağının enerji olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor.
Haziran itibarıyla yıllık bazda yakıtlar kaleminde birim değer; ihracatta yüzde 40,7, ithalatta ise yüzde 39,3 ile rekor oranda arttı. Buna karşılık, yakıt miktar endeksleri ihracatta yüzde 29,6 ve ithalatta yüzde 7,5 oranında daralmaya işaret ediyor. Bu durum, Türkiye'nin daha az enerji/yakıt tüketip buna karşılık çok daha büyük bir fatura ödemek zorunda kaldığını gösteriyor. Genel ithalat birim değerinin genel ihracatı geçmesi de esas olarak bu kalemden kaynaklanıyor.
İhracat fiyat endeksinin ithalat fiyat endeksine oranlanmasıyla bulunan 2015=100 bazlı birim değer (fiyat) endekslerine göre dış ticaret haddi, ocak ayında 95,1 ile son dönemlerin en yüksek düzeylerinden birine çıkmıştı. Ancak artan jeopolitik gerilimler, sıcak savaş ve belirsizlikler döneminde söz konusu had gerileyerek mayısta 89,6'ya kadar indi. Bu düşüş, ülkenin dış ticaret dengelerinde karşılaştığı zorlukları ve küresel piyasalardaki dalgalanmaların etkisini açıkça gösteriyor.
Amerikan Merkez Bankası Fed'in faiz kararı öncesinde küresel piyasalar, artan jeopolitik riskler ve yapay zeka şirketlerinin teknoloji geliştirme hızını yavaşlatacağına ilişkin endişelerle karışık bir seyir izliyor.
Geçtiğimiz hafta Borsa İstanbul'da ve altın piyasasında düşüş yaşanırken, döviz kurları sınırlı yükseliş gösterdi. Yatırım fonları genel olarak değer kaybederken, para piyasası fonları haftanın kazananı oldu.
Fed'in faiz kararı beklenirken, ABD-İran gerilimi Brent petrolü 100 dolara taşıdı. Küresel enflasyon endişeleri ve ticaret savaşları piyasaları tedirgin ediyor.