TBMM İç Tüzük Değişikliği İçin Uluslararası Örnekler İncelendi

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı, meclis çalışmalarını daha etkin kılmak ve olası bir İç Tüzük değişikliğine zemin hazırlamak amacıyla farklı ülkelerin parlamenter sistemlerini incelemeye aldı. Bu kapsamda Fransa, Güney Kore ve İtalya'daki uygulamalar mercek altına alınırken, muhalefet partilerinin gündem belirleme ve denetim mekanizmalarındaki rolleri dikkat çekti. Bu çalışma, Meclis'in kendi dinamiklerini uluslararası örneklerle karşılaştırarak bir iyileştirme yoluna gidip gitmeyeceği sorusunu gündeme getiriyor.

İncelenen örneklerden Fransa'da muhalefet ve azınlık gruplara ayda bir kez gündemi belirleme hakkı tanınıyor. Ayrıca, Fransız Parlamentosu haftada en az bir birleşimde hükümet ile soru-cevap oturumu gerçekleştiriyor. Bu oturumlarda milletvekillerine soru sormak için 2 dakika süre verilirken, bakanların da 2 dakika içinde cevap vermesi bekleniyor. Her oturumda ortalama 15 soru cevaplandırıldığı ve ilk soru hakkının muhalefette olduğu belirtiliyor.

Uluslararası Uygulamalar ve Muhalefetin Rolü

Fransa'daki bir başka önemli uygulama ise, Meclis hesaplarının incelenmesi ve ibra edilmesi için kurulan geçici komisyonun başkanının muhalefetten seçilmesi. Bu komisyonlarda siyasi parti grupları güçleri oranında temsil ediliyor. Türkiye'de komisyon başkanlıklarının genellikle iktidarda olması eleştirilirken, Fransa modeli bu konuda farklı bir yaklaşım sunuyor.

Güney Kore örneğinde ise, Türkiye'deki gibi hükümete yazılı soru sorma imkanı bulunuyor. İç Tüzüğe göre, hükümetin bu sorulara 10 gün içinde yanıt vermesi gerekiyor. Eğer bu süre içinde cevap verilmezse, hükümetin Meclis'e neden cevap vermediğini ve ne zaman cevap verebileceğini bildirmesi zorunlu tutuluyor.

İtalya'da ise, hükümetin hazırladığı kanun hükmünde kararnamelerin incelenmesi için bir yasama işleri komitesi mevcut. Bu komitenin 5 üyesinin muhalefetten, 5 üyesinin de iktidardan seçildiği kaydediliyor. İtalya Temsilciler Meclisi'nde haftanın bir birleşiminin acil sorulara ayrıldığı ve bu toplantıların televizyondan canlı yayınlandığı belirtiliyor. Hükümet mensupları bu oturumlarda kamuoyunu ilgilendiren veya aciliyet arz eden sorulara doğrudan yanıt verme fırsatı buluyor.

TBMM Başkanlık Seçimi ve İç Tüzük Bağlantısı

TBMM Başkanlık Divanı'nın oluşma süreci, yasalara göre Meclis'in ilk oturumuyla başlıyor ve hükümet kurulmasıyla herhangi bir bağı bulunmuyor. Yeni seçilen milletvekillerinin yemin ettiği ilk oturumdan itibaren 5 gün, TBMM Başkanlığı için adaylık sürecini oluşturuyor. Bu 5 günlük sürecin ardından doğrudan TBMM Başkanlık seçimine geçiliyor.

Meclis Başkanlık seçimi, hükümet kurma sürecine doğrudan bağlı olmasa da, siyasi arenada olası bir koalisyonun provası niteliği taşıyor. Seçimlerde en fazla dört tur oylama yapılıyor. Gizli yapılan ilk ve ikinci tur oylamalarda, başkanın seçilebilmesi için üye tam sayısının üçte ikisinin, yani en az 367 milletvekilinin desteği gerekiyor.

Seçimin üçüncü turunda üye tam sayısının salt çoğunluğunu, yani 276 milletvekilinin desteğini alan kişi seçiliyor. Üçüncü tur oylamasına, daha önceki turlarda en çok oyu alan iki aday katılabiliyor. Dördüncü turda ise en çok oyu alan aday TBMM Başkanı seçiliyor. Ayrıca, 7 Haziran seçimleri sonrası, HDP'nin de ilk kez TBMM Başkan Vekili olması bekleniyor. Meclis Başkan Vekillikleri, İç Tüzük gereği oy oranlarına göre dağıtılıyor; salt çoğunluğu elde eden partiye iki Başkan Vekili verilirken, 7 Haziran seçimlerinde hiçbir parti 276 vekil sayısına ulaşamadığı için AKP, CHP, MHP ve HDP'nin sırasıyla birer TBMM Başkan Vekili'ne sahip olması öngörülüyor.