Ukrayna'nın 1991'deki bağımsızlık ilanı, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının bir sonucuydu. Ülkenin bu tarihi yolculuğu, bugünkü çatışma bölgesinin ortasında yaşamanın temellerini attı.
Ukrayna'nın 24 Ağustos 1991'deki bağımsızlık ilanının ardındaki karmaşık süreci ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasının etkilerini ele alalım. Bu tarihsel süreç, bugün çatışma bölgesinin ortasında yaşamak durumunda olan Ukrayna'nın temellerini anlamak için kritik öneme sahiptir. Bağımsızlık, bir kurtuluş savaşından ziyade, Sovyetler Birliği'nin iç dinamiklerinin bir sonucuydu.
17 Nisan 1991'deki referandumda katılanların %70'inin Sovyetler Birliği bünyesinde kalmayı (reform şartıyla) tercih etmesi dikkat çekicidir. Ukrayna'nın batı illeri olan Lviv, Ternopol ve İvano-Frankovsk dışında, Rus karşıtı geleneğin ülke genelinde güçlü olmadığı biliniyordu; Ukraynalıların Ruslarla ortak kökenleri de bu durumda etkiliydi.
Bağımsızlık Sürecini Hızlandıran Faktörler
Her şeyin kısa sürede nasıl değiştiği sorusunun cevabı, Sovyetler Birliği'ne asıl darbeyi vuran Moskova'daki "ver kurtul" anlayışında gizlidir. Rusya'da iktidara gelen Boris Yeltsin ve ekibi, diğer cumhuriyetlere yapılan yardımlara son verilmesini savunarak "Onları beslemeye son!" söylemini benimsedi. Bu durum, Sovyet cumhuriyetlerindeki yönetici zümreleri kendi başlarının çaresine bakmaya itti ve milliyetçi hareketlere yaklaştı.
İkinci önemli faktör, Yeltsin gibi değişim yanlılarına tepki olarak 19 Ağustos'ta düzenlenen ve sadece birkaç gün süren darbe girişimiydi. Bu darbenin ardından Ukrayna'da, Moskova yönetimine bağlı kalmanın benzer darbelere maruz kalmak anlamına geleceği düşüncesi güçlendi.
Kritik Oylamalar ve Anlaşmalar
Moskova'daki başarısız darbe girişiminden sadece birkaç gün sonra, 24 Ağustos'ta Ukrayna parlamentosunda yapılan bağımsızlık oylamasında yalnızca 4 milletvekili "hayır" oyu kullanırken, geri kalanların tamamı bağımsızlık yönünde oy verdi. Bu, hızlı bir değişimin göstergesiydi.
Süreç, 1 Aralık'ta düzenlenen referandumla pekişti; katılanların %90'ı bağımsızlığa "evet" dedi. Aynı gün Leonid Kravçuk cumhurbaşkanı seçildi. Bundan bir hafta sonra, Rusya, Ukrayna ve Belarus liderlerinin gizlice buluşarak Sovyetler Birliği'ne son veren anlaşmayı imzalamasıyla birlikte, Sovyet lideri Gorbaçov bir anda yetkisiz kaldı ve Ukrayna tam bağımsızlığına kavuştu.