Ekonomist Mahfi Eğilmez, güncel fon krizinin nedenlerini İkarus ve Pandora mitolojileri üzerinden analiz etti. Eğilmez, krizin temelinde denetim yetersizliği ve güven kaybının yattığını vurguladı.
Günümüzde yaşanan fon krizinin nedenleri henüz tam olarak anlaşılamamış olsa da, ekonomist Mahfi Eğilmez, ilk bakılması gereken yerlerden birinin denetim mekanizması olduğunu belirtiyor. Eğilmez, denetimin yetersiz olup olmadığını veya sorunlar ortaya çıktığında zamanında müdahale edilip edilmediğini sorguluyor.
Finansal krizlerin kökenlerini anlamak için bazen ekonomi kitapları yerine hikayelerden yararlanılabileceğini ifade eden Eğilmez, yüzyıllar önce anlatılan bazı hikayelerin günümüz finansal sistemlerinde karşılaşılan aşırı güven, sistemik risk, karmaşıklık ve yanlış teşvik gibi sorunları şaşırtıcı bir şekilde açıklayabildiğini dile getiriyor.
İkarus'un Yükselişi ve Finansal Riskler
Eğilmez, İkarus mitolojisiyle fon krizindeki dinamikleri açıklıyor. Daidalos'un oğlu İkarus ile Girit Adası'ndan kaçmak için yaptığı kanatlarla ilgili uyarısı, yani çok alçaktan uçulursa denizin neminin, çok yüksekten uçulursa güneşin balmumunu eritebileceği uyarısı, finansal piyasalardaki risk algısına benzetiliyor.
İkarus'un uçmanın heyecanıyla babasının uyarısını unutarak güneşe yaklaşması, balmumunun erimesi ve denize düşmesi gibi, piyasalar yükselirken yatırımcıların risk iştahının arttığına dikkat çekiliyor. Getiriler yükseldikçe daha fazla risk almanın makul göründüğü ve iyi niyetli yatırımcının, denetim mekanizmasına güvendiği için aldığı riskin kontrol altında olduğunu düşündüğü belirtiliyor. Bu durumun, risk almanın ötesine geçerek, alınan riskin artık risk olarak görülmemesine dönüştüğü ifade ediliyor.
Pandora'nın Kutusu ve Güven Kaybı
Eğilmez, finansal sistemlerde yaşanan güven kaybını Pandora'nın kutusu mitolojisiyle ilişkilendiriyor. Zeus'un Pandora'ya açmaması gereken mühürlü bir kutu vermesi ve Pandora'nın merakına yenilip kutuyu açtığında kötülüklerin dünyaya yayılması, finansal piyasalardaki güven kaybının etkisini gözler önüne seriyor.
Finansal piyasaların birbirine bağlı olduğunu vurgulayan Eğilmez, fon krizinde ortaya çıkan sorunların ve güven kaybının başka fonları ve piyasaları da etkilemesinin bu bağlantının önemini gösterdiğini belirtiyor. Finansal krizlerde kaybedilenin sadece para olmadığını, güvenin de kaybedildiğini ve güveni yeniden tesis etmenin çoğu zaman zararın kendisini telafi etmekten daha uzun sürdüğünü ekliyor. Pandora'nın kutusunda geriye umut kalmış olsa da, finansal piyasalarda umudun tek başına bir risk yönetimi stratejisi olamayacağının altı çiziliyor.
Babil Kulesi ve Finansal Karmaşıklık
Eğilmez, Babil Kulesi hikayesini finans dünyasındaki karmaşıklık sorununa benzetiyor. İnsanların Tanrı'ya ulaşmak amacıyla devasa bir yapı inşa ederken kibirlenmeleri ve Tanrı'nın dillerini ayırarak birbirlerini anlamaz hale getirmesi sonucu yapıyı tamamlayamamaları, finans dünyasının da benzer bir karmaşıklık sorunu yaşadığını gösteriyor.