Veba Salgınının Küresel Çapta Yaşanma İhtimali: Sibirya Olayı Ne Anlatıyor?

Geçtiğimiz cuma günü Sibirya'nın İrkutsk bölgesinde, Veba ile Mücadele Enstitüsü'nde çalışan 28 yaşındaki Darya Shipilova adlı bir kadın, "nedeni belirlenemeyen" zatürreden hayatını kaybetti. Bu olayın ardından vebaya maruz kalmış olabileceği şüpheleri, veba salgınının küresel çapta yaşanması mümkün mü sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Rus medyası yaklaşık 200 kişinin karantinaya alındığını bildirse de, yetkililer endişeleri yatıştırmaya çalıştı.

Doğrulanmayan bilgilere göre Shipilova, ya veba bakterisi içeren bir test tüpünü kırdıktan sonra ya da Moğolistan sınırındaki Buryatya bölgesine yaptığı bir saha gezisinden sonra zatürre benzeri semptomlarla hastalandı. Buryatya bölgesinde veba, yaban hayvanları arasında endemik bir hastalık olarak biliniyor. Şu an itibarıyla Shipilova'nın ölüm nedeni resmi olarak doğrulanmadı ve testlerin devam ettiği bildirildi. Ancak uzmanlar, bu vakanın küresel bir salgına yol açmasının pek olası olmadığını vurguluyor.

Veba Nedir ve Yayılım Mekanizmaları

Veba, Yersinia pestis bakterisi tarafından yayılan ve klinik olarak bubonik (hıyarcıklı), pnömonik ve septisemik olmak üzere üç formu bulunan bir hastalıktır. En yaygın tür olan bubonik veba, enfekte pirelerin ısırıklarıyla bulaşır ve insan vücuduna girdikten sonra lenf düğümlerine yerleşerek kasık, boyun ve koltuk altlarında 'bubon' adı verilen ağrılı yaralara neden olur.

Diğer veba türlerinden farklı olarak, pnömonik veba, bir kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya salınan küçük damlacıklar yoluyla doğrudan insandan insana bulaşabilir. Erken tedavi edilmediği takdirde genellikle ölümcül olan bu formda, maruz kalma anından semptomların başlamasına kadar geçen süre 24 saat kadar kısa olabilir. Bakterinin kana yayılması ise septisemik vebaya yol açar.

Geçmişten Günümüze Veba Tehdidi

14. yüzyılda Avrupa'yı kasıp kavuran ve 'Kara Ölüm' olarak bilinen bubonik ve pnömonik veba salgını, 25 milyondan fazla insanın ölümüne neden olarak kıta nüfusunun üçte birinden üçte ikisine kadarını yok etti. Bu büyük salgın, yeni açılan ticaret yolları ve gemilerle tahıl ve un gibi malların ithalatı sayesinde hızla yayıldı.

Ancak günümüzdeki modern tıp imkanları, vebanın küresel çapta yayılması için çok daha elverişsiz koşullar sunuyor. Oxford Üniversitesi'nden yoksullukla ilişkili bulaşıcı hastalıklar profesörü Piero Olliaro, pnömonik vebanın tedavi edilmediği takdirde neredeyse her zaman ölümcül olmasına rağmen, günümüzde yaygın olarak bulunan basit antibiyotiklerle başarıyla tedavi edilebildiğini belirtiyor. Olliaro, "Veba için çok iyi sonuç veren iki tedavi yöntemimiz var" ifadelerini kullanıyor. 2025 yılında Olliaro ve meslektaşları, Madagaskar'da veba tedavisine yönelik ilk çalışmalarını gerçekleştirmeyi planlıyor.